Raster drukarski – co to jest i jak odwzorowuje obraz?

Raster drukarski to sposób odwzorowania tonów i przejść kolorystycznych za pomocą układu bardzo małych punktów. Zmieniając wielkość, udział lub rozmieszczenie punktów, można uzyskać optyczne wrażenie różnych poziomów jasności i nasycenia, mimo że farba drukarska jest nanoszona w określonym kolorze.

Po co stosuje się raster?

Farba procesowa nie działa tak jak pojedynczy piksel monitora, który może płynnie zmieniać jasność.

Jeżeli chcemy wydrukować np. jaśniejszy odcień cyjanu, nie musimy przygotowywać osobnej jasnoniebieskiej farby.

Zamiast tego powierzchnia zostaje podzielona na bardzo małe obszary pokryte i niepokryte farbą.

Z normalnej odległości obserwacji oko nie rozróżnia pojedynczych punktów. Widzi średni efekt optyczny.

W ten sposób można odwzorować:

• fotografie,
  
• cienie,
  
• gradienty,
  
• przejścia tonalne,
  
• wiele kolorów tworzonych z CMYK.
  

Raster a CMYK

W klasycznym druku procesowym obraz może składać się z osobnych rastrów dla:

• cyan,
  
• magenta,
  
• yellow,
  
• black.
  

Punkty różnych kolorów są odpowiednio rozmieszczane i nakładają się optycznie.

Dzięki temu z ograniczonej liczby farb można uzyskać szeroką gamę barw.

To dlatego CMYK i raster są ze sobą tak silnie związane.

Może być wyrażana np. jako:

• LPI – lines per inch,
  
• linie na centymetr.
  

Wyższa liniatura oznacza zazwyczaj drobniejszą strukturę rastra.

Może umożliwiać reprodukcję bardzo subtelnych szczegółów, ale jednocześnie zwiększa wymagania wobec całego procesu.

Znaczenie mają m.in.:

• płyta drukowa,
  
• anilox,
  
• farba,
  
• materiał,
  
• ustawienia maszyny,
  
• stabilność procesu.
  

Dlatego nie istnieje zasada, że najwyższa możliwa liniatura jest zawsze najlepsza.

Raster drukarski a rozdzielczość pliku

To dwa różne pojęcia.

Rozdzielczość grafiki cyfrowej może być podawana w DPI lub PPI.

Liniatura rastra drukarskiego jest natomiast związana ze sposobem reprodukcji obrazu w procesie drukowym.

Plik zawierający fotografię o wysokiej rozdzielczości nie oznacza automatycznie, że druk będzie prowadzony z bardzo wysoką liniaturą.

Parametry muszą zostać dopasowane do procesu produkcyjnego.

Raster a anilox

Zarówno przy rastrze drukarskim, jak i aniloksie można spotkać jednostkę LPI.

Nie oznacza to jednak tego samego.

LPI rastra opisuje strukturę reprodukcji obrazu.

LPI aniloksa opisuje strukturę komórek wałka dozującego farbę.

W druku fleksograficznym oba parametry muszą być odpowiednio dopasowane.

Jeżeli komórki aniloksa są zbyt duże względem bardzo drobnych elementów formy, może to wpływać na jakość reprodukcji punktów.

Co to jest punkt rastrowy?

Punkt rastrowy jest pojedynczym elementem tworzącym obraz tonalny.

W zależności od technologii i sposobu rastrowania jego:

• wielkość,
  
• kształt,
  
• rozmieszczenie
  

mogą się zmieniać.

W klasycznym rastrze amplitudowym przy stałym rozstawie zmienia się głównie wielkość punktów.

Małe punkty reprezentują jasne obszary obrazu, a większe – ciemniejsze lub bardziej nasycone.

Co to jest przyrost punktu?

Punkt wydrukowany na materiale może wyglądać większy niż jego nominalna wartość w danych prepress.

Zjawisko to określa się często jako przyrost punktu lub dot gain.

Na jego wielkość mogą wpływać m.in.:

• technologia druku,
  
• forma drukowa,
  
• docisk,
  
• farba,
  
• anilox,
  
• chłonność lub powierzchnia materiału.
  

System przygotowania druku może uwzględniać takie zachowanie procesu za pomocą odpowiedniej charakterystyki i kompensacji.

Czy bardzo drobny raster zawsze oznacza lepszą jakość?

Nie.

Wyższa liniatura pozwala potencjalnie odwzorować drobniejsze szczegóły, ale zwiększa wymagania wobec całego systemu.

Jeżeli proces nie jest wystarczająco stabilny, próba zastosowania zbyt wymagającego rastra może prowadzić do:

• utraty najdrobniejszych punktów,
  
• zabrudzenia świateł,
  
• pogorszenia przejść tonalnych,
  
• niestabilności pomiędzy nakładami.
  

Dlatego parametry rastra powinny być dobrane do możliwości technologicznych konkretnego procesu.

Raster a gradienty

Gradient jest płynnym przejściem pomiędzy kolorami lub poziomami nasycenia.

W druku efekt ten powstaje poprzez stopniową zmianę struktury rastra.

Szczególnie wymagające są bardzo jasne końcówki gradientów, gdzie występują najmniejsze punkty.

Ich stabilne odwzorowanie wymaga właściwego przygotowania formy oraz kontroli całego procesu.

Czy projektant musi ustalać liniaturę?

Najczęściej nie.

Projektant powinien przygotować grafikę zgodnie ze specyfikacją drukarni, natomiast parametry separacji i rastrowania są częścią procesu prepress.

Warto natomiast skonsultować projekt, jeżeli zawiera:

• bardzo delikatne gradienty,
  
• bardzo drobną fotografię,
  
• małe elementy zbudowane z wielu kolorów,
  
• subtelne cienie,
  
• specjalne efekty tonalne.