Delta E (ΔE) – co oznacza tolerancja kolorystyczna w druku?

Delta E (ΔE) to liczbowy sposób określania różnicy pomiędzy dwoma kolorami. W kontroli jakości druku może służyć do porównania uzyskanego koloru z ustalonym wzorcem oraz określenia, czy różnica mieści się w uzgodnionej tolerancji.

Co oznacza wartość Delta E?

Ocena koloru wyłącznie „na oko” jest podatna na wiele czynników.

Na percepcję wpływają m.in.:

• rodzaj oświetlenia,
• otoczenie próbki,
• indywidualne różnice w postrzeganiu,
• materiał, na którym znajduje się kolor.

Dlatego w profesjonalnym zarządzaniu barwą stosuje się pomiary instrumentalne.

Delta E opisuje odległość pomiędzy dwoma wartościami koloru. Im mniejsza wartość, tym mniejsza obliczona różnica pomiędzy badanym kolorem a wzorcem.

Nie należy jednak interpretować ΔE bez informacji o metodzie obliczania. Istnieją różne formuły, m.in. CIE76, CIE94, CMC i CIEDE2000, a ich wyniki nie są bezpośrednio równoważne. X-Rite zaleca stosowanie jednej uzgodnionej metody w sposób konsekwentny.

Co to jest ΔE2000?

Jedną z obecnie szeroko stosowanych metod jest CIEDE2000, zapisywana również jako ΔE00 lub DE2000.

Formuła została opracowana po to, aby matematyczna ocena różnicy kolorów lepiej odpowiadała temu, w jaki sposób różnice postrzega człowiek. Uwzględnia w bardziej zaawansowany sposób m.in. różnice jasności, nasycenia i odcienia.

Dlatego zapis:

ΔE = 2

nie jest pełną specyfikacją.

Znacznie precyzyjniejsze jest określenie:

ΔE00 ≤ 2 przy uzgodnionych warunkach pomiarowych.

Czy istnieje jedna uniwersalna dopuszczalna wartość ΔE?

Nie.

To bardzo ważne z punktu widzenia zamawiającego druk.

Nie istnieje jedna liczba, która będzie właściwą tolerancją dla:

• każdego koloru,
• każdej technologii druku,
• każdego materiału,
• każdej aplikacji.

Dopuszczalną tolerancję należy ustalać odpowiednio do procesu i oczekiwanego rezultatu.

X-Rite podkreśla, że realistyczna tolerancja powinna uwzględniać faktyczne możliwości procesu, podłoże i metodę druku.

Dlatego stwierdzenie typu:

„ΔE poniżej 1 jest zawsze niewidoczne, a powyżej 5 zawsze niedopuszczalne”

jest nadmiernym uproszczeniem.

Jak Delta E jest wykorzystywana w druku etykiet?

Załóżmy, że klient zaakceptował określony kolor marki.

Jego wartość może zostać potraktowana jako wzorzec referencyjny.

Podczas produkcji wykonuje się pomiar wydrukowanej próbki za pomocą odpowiedniego urządzenia pomiarowego, np. spektrofotometru. Następnie system porównuje wynik z wartością wzorcową.

Jeżeli obliczona różnica znajduje się w ustalonej tolerancji, kolor może zostać uznany za zgodny ze specyfikacją.

Dzięki temu kryterium:

„kolor powinien wyglądać tak samo”

można zastąpić znacznie bardziej obiektywnym sposobem oceny.

Dlaczego dwa identyczne pliki mogą wyglądać inaczej po wydrukowaniu?

Na końcowy kolor wpływa znacznie więcej niż sama wartość CMYK w projekcie.

Znaczenie mają m.in.:

• rodzaj materiału,
• jego białość i połysk,
• technologia druku,
• zastosowane farby,
• parametry maszyny,
• warstwa lakieru lub laminatu,
• sposób pomiaru,
• warunki oświetleniowe.

Ten sam kolor nadrukowany na białym papierze, przezroczystej folii i metalizowanym materiale może wyglądać inaczej.

Dlatego kontrola koloru powinna odnosić się do ustalonego standardu i rzeczywistych warunków produkcji, a nie wyłącznie do tego, jak projekt wygląda na ekranie.

ΔE a kolory Pantone

W przypadku kolorów firmowych często zależy nam na możliwie powtarzalnym odwzorowaniu konkretnego odcienia.

Kolor Pantone może pełnić funkcję punktu odniesienia, ale samo podanie numeru Pantone nie eliminuje wszystkich zmiennych produkcyjnych.

Istotne pozostają:

• materiał,
• technologia druku,
• rodzaj farby,
• sposób pomiaru,
• uzgodniona tolerancja.

W przypadku marek posiadających szczególnie rygorystyczne wymagania kolorystyczne warto więc ustalić nie tylko nazwę lub numer koloru, ale również sposób jego akceptacji.

Jak prawidłowo ustalić tolerancję kolorystyczną?

Przy krytycznych kolorach warto uzgodnić:

1. Wzorzec
Co jest punktem odniesienia – fizyczna próbka, proof, określona wartość pomiarowa czy inny zaakceptowany standard?

2. Metodę ΔE
Np. CIEDE2000.

3. Warunki pomiaru
Obie strony powinny stosować porównywalne ustawienia i metodologię. X-Rite zwraca uwagę, że różnice w formule, ustawieniach urządzenia czy tolerancji mogą prowadzić do odmiennych decyzji pass/fail.

4. Dopuszczalną tolerancję
Powinna być realistyczna dla konkretnej technologii, materiału i zastosowania.

Czy pomiar zastępuje ocenę wizualną?

Nie całkowicie.

Pomiary pomagają ograniczyć subiektywność i kontrolować proces, ale w profesjonalnym zarządzaniu barwą nadal istotna jest także kontrola wizualna w odpowiednich warunkach.

Szczególnie próbki znajdujące się blisko granicy tolerancji mogą wymagać dodatkowej oceny. X-Rite zaleca traktowanie obliczonej różnicy jako elementu systemu kontroli, a nie jedynego kryterium postrzegania koloru.

Dlaczego ΔE jest ważne dla marek?

Dobrze zdefiniowana tolerancja pomaga utrzymywać spójność wizualną:

• pomiędzy seriami produkcyjnymi,
• pomiędzy wariantami produktu,
• w długoterminowych projektach,
• przy szczególnie charakterystycznych kolorach marki.

Jednocześnie pozwala klientowi i drukarni uzgodnić mierzalne kryterium jakości, zamiast opierać decyzję wyłącznie na subiektywnym porównaniu.